નવ સૂત્રો

શ્રદ્ધા

ભય, મોહ ને વિષાદને કારણે માનવીની સર્વ શક્તિઓ અર્જુનની જેમ હણાઈ ચૂકી હોય, મનમાં વેદનાનાં વાદળો ઘેરાયેલાં હોય ત્યાં તેને શ્રધ્ધા રાખવાનો વિચાર જ કેવી રીતે ઉદભવે ? શ્રધ્ધા કેવી રીતે સેવી શકે ? ઈશ્વરથી તો તે સંપૂર્ણપણે અજ્ઞાત છે. ઈશ્વર અકળ, અદ્રષ્ટ, અગોચર છે, તેને જોયો નથી, જાણ્યો નથી, સ્પર્શ્યો નથી, તેનો કોઈ અનુભવ નથી, તો તેને વિશે શ્રધ્ધા કેવી રીતે ઉદભવે ?

માનવીનું પહેલું કામ શ્રધ્ધા રાખવાનું છે. શ્રધ્ધા સેવ્યા પછી જ એનો અનુભવ થઇ શકે છે.જેમ શાંત જળમાં એક કાંકરો નાખતાં જળમાં તરંગો ઉદભવીને દૂર દૂર સુધી ફેલાય છે, તેમ હૃદયપટ પરથી શ્રધ્ધાના એક અંશને ધારણ કરતા જ ઈશ્વરના અસ્તિત્વનો, તેની કૃપાના અનુભવનાં આંદોલનો ઉદભવી હૃદયને શાતા અર્પશે. શ્રધ્ધા વડે જ શ્રધ્ધાનો આવિર્ભાવ થાય છે. આ આવિર્ભાવ પામેલી શ્રધ્ધા જ વ્યક્તિને જન્મ આપે છે અને તેનું પોષણ કરે છે.

શ્રધ્ધા વડે જ શ્રધ્ધાનો આવિર્ભાવ થાય છે. ત્યાંથી આગળ વધી કહું કે, વ્યક્તિની નિજી ભાવના દ્વારા હૃદયમાં ભય, શરમ, સંકોચ ને હીનપણાની લાગણીનો સદંતર અભાવ હોય ત્યાં શ્રધ્ધાનો આવિર્ભાવ થાય છે. વ્યક્તિને મનમાં કંઈક કરવાની ભાવના છે, છતાં તેના હૃદયમાં લઘુતાગ્રંથિ ઘર કરી ગઈ હોય તો તેની શ્રધ્ધા જાગૃત થઇ શકતી નથી.

શ્રધ્ધા સૂક્ષ્મ ભાવના છે. કોઈ પદાર્થની જેમ તેને બતાવી, સ્પર્શી શકાતું નથી. શ્રધ્ધાનો કેવળ અનુભવ કરવાનો રહે છે. જેને જેવી શ્રધ્ધા હોય તેને તેવો અનુભવ થાય.

શ્રધ્ધાનાં કોઈ ધારાધોરણ– નિતિનિયમો કે મર્યાદા નથી હોતાં. શ્રધ્ધા અપરિમેય હોય છે. મનુષ્યના હૃદયમાં આ શ્રધ્ધાનો ઉદભવ થાય છે, ત્યાં જ એ વિકાસ પામે છે, ત્યાં જ એ વિહાર કરે છે, ત્યાં જ એનાં વિવિધ પરિણામો ને પરિમાણો સર્જાય છે, ત્યાં જ શ્રધ્ધા એનાં વિવિધ દર્શન કરાવે છે.

શરણાગતિ

આપણે જયારે માતાજીની શ્રધ્ધાપૂર્વક શરણાગતિ સ્વીકારી છે, ત્યારે જીવનમાં જે અનુકૂળતાઓ-પ્રતિકૂળતાઓ સર્જાય તેમાં પણ માતાજીના દર્શન કરવા ઉચિત છે. આ જીવન તેણે જ આપ્યું છે. એટલે જીવનમાં જે કંઈ આવે છે તે પણ ઈશ્વરે જ મોકલ્યું છે. એટલે એનો સ્વીકાર કરવામાં જ ઈશ્વરના-માતાજીના આધિપત્યનો સ્વીકાર છે. એ જ સાચી શરણાગતિ છે. એમાં તો માનવીની શ્રદ્ધાની-ભક્તિની કસોટી રહેલી છે. માતાજી પ્રત્યેના પ્રેમનું પારખું છે.
શરણાગતિ એટલે પરમતત્વના શરણમાં જવું અને રહેવું. એને વશ થઇ જવું. એના આધિપત્યનો સ્વીકાર કરવો. સમસ્ત સૃષ્ટિ પર એની આણ પ્રવર્તી રહે છે એ ન ભૂલવું. પ્રકૃતિના પ્રત્યેક તત્વમાં ઈશ્વરની લીલાનું પ્રવર્તન જોવું.

શરણાગતિ એટલે ઉપાસકે પોતાનું સંપૂર્ણ અસામર્થ્ય સ્વીકારવું. પરમતત્વના સામર્થ્યને જ પ્રવૃત્તિશીલ બનાવવાની, રહેવાની ઉપાસકના અંતરની ઈચ્છા.
ઉપાસકની પોતાની તમામ મરજીઓ-ઈચ્છાઓનો પરિહાર એટલે શરણાગતિ.
પોતાના સમસ્ત વ્યક્તિત્વ અને અસ્તિત્વની સોંપણી ઈશ્વરને કરવી એ શરણાગતિ. પોતાનું કોઈ પણ નાનું-મોટું કાર્ય હોય બે હાથ જોડી મસ્તક નમાવી આંખો બંધ કરી કહેવું.

‘હે પ્રભુ ! આ બધું તને સોંપું છું તને યોગ્ય લાગે તે કરજે.’
પોતાની તમામ જવાબદારી માતાજીના ચરણે સોંપી દેવી એ શરણાગતિ.
શરણાગતિ એટલે સંશયનો સંપૂર્ણ અભાવ. સંશયાત્મા વિનશ્યતિ એમ ગીતામાં શ્રી કૃષ્ણ ભગવાને કહ્યું જ છે.
શરણાગતિ એટલે એના સ્વીકાર પછી કોઈ જ ફરિયાદ નહિં. પરિણામનો વિચાર નહિ. તર્કવિતર્ક નહિ.
શરણાગતિ એટલે પોતાના ઇષ્ટ માટે ઉપાસકનો પ્રેમ, નિષ્ઠા, શ્રદ્ધા, વિશ્વાસ, નિરપેક્ષતા. પરમતત્વની શક્તિ સદા પોતાની સાથે છે એવો અહેસાસ.

I am not alone, GOD is with me.

આપણે પણ ઈશ્વરના જ સર્જન છીએ. એટલે ઈશ્વરનાં સર્જનનું આપણું જીવન જેવું છે તેવું સ્વીકારવામાં જ પરમતત્વની શક્તિનો સ્વીકાર છે. એમાંજ એનું હાર્દ સમાયેલું છે.

જ્યાં માતાજીની શ્રધ્ધાપૂર્વક શરણાગતિ સ્વીકારી હોય ત્યાં આત્મસંતોષ આપોઆપ ઉદભવે છે. પણ જ્યાં શ્રધ્ધા નથી, શરણાગતિ નથી ત્યાં જ અસંતોષ પેદા થાય છે. અને તે મનુષ્યની શ્રધ્ધા અને શરણાગતિ પર પ્રબળપણે પ્રહાર કરે છે. એ જ પ્રહાર માનવીને અનેક રીતે અસ્વસ્થ, દુ:ખી, હતાશ, હતપ્રભ, અશાંત કરી મૂકે છે.

આપણે સંપૂર્ણપણે શ્રદ્ધા અને શરણાગતિથી ઉપાસનામાં લીન રહીએ તો એ ઉધામાઓ આપોઆપ જ શાંત થઈ જાય છે.
આપણી સમસ્યાનો ઉકેલ આપણને અંદરથી જ મળ્યા કરે છે. એ સમસ્યાનો ઉકેલ કદાચ ન પણ મળે તો પણ, એની પડછે રહેલા સંકેતની લિપિ આપણને વાંચવા મળે, આવનાર સમસ્યાના-બનાવનાં એંધાણ પ્રાપ્ત થઈ જાય અને આપણે એ માટે સજાગ અને સાવધ થઈ જઈએ, આપણી આવેલી કે આવનાર સમસ્યા માટે આપણે નિઃસ્પૃહ-નિર્લેપ થઈ જઈએ.

આત્મવિકાસ અર્થે સૌ પ્રથમ તો પોતાના ઇષ્ટમાં-પરમતત્વમાં માનવીને-ઉપાસકને સમ્પૂર્ણ શ્રદ્ધા હોવી જરૂરી છે. એની અનન્ય શરણાગતિ સ્વીકારવી અનિવાર્ય છે. ઇષ્ટની-પરમાત્માની સર્વ-શ્રેષ્ઠતા, સર્વ-સામર્થ્ય, સર્વ-વ્યાપકતા સ્વીકારી લેવાં આવશ્યક છે.
પરમ તત્વની શક્તિનો આશ્રય લેનાર કદી નિરાલંબ રહેતો નથી કે નિરાશ થતો નથી, તેથી વ્યક્તિનું કદી અકલ્યાણ કે અહિત થતું નથી એવો આત્મવિશ્વાસ તેનામાં જન્મવો ને દ્રઢ થવો જોઈએ.

આપણી જીવનયાત્રા દરમિયાન આપણે સમયની નાવમાં બેઠાં છીએ. આપણી નાવના નાવિક – નાખુદા સ્વયમ્ પરમાત્મા છે, સંસારની જવાબદારીઓનો ભાર – ચિંતા આપણે શા માટે કરવાની? અનાસક્ત ભાવે ફરજ બજાવવાની. સંસારની નાવમાં બેઠા પછી, સંપૂર્ણ સમર્પણ ભાવથી આપણું સર્વસ્વ પરમ નાવિકના હાથમાં સોંપી દીધા પછી આપણે નિશ્ચિંત થઈ જવું જોઈએ. જો ચિંતા થાય તો સમજવું કે આપણને આપણા દિવ્ય પરમ નાવિક પર વિશ્વાસ નથી. આપણે સંપૂર્ણ સમર્પિત થયા નથી. આપણી વાતો અને વ્યવહારમાં એકરૂપતા નથી. આપણી શ્રધ્ધા વિભાજીત છે.